Path 2Combined Shapecheckclipboardfacebookgithubglue icongoogle-plusinstagramlinkedinGroupsearchselectslideshareFill 57Group 3Group 2twitteryoutube
Menu
NL
Open Data Stickers

UGent: rapport onderzoek naar noden i.v.m. (her)gebruik van digitale culturele content

In opdracht van het departement CJM voerde de UGent een onderzoek uit naar de noden op het vlak van (her)gebruik van digitale culturele content in de samenleving. Dit onderzoek draagt bij aan de implementatie van de visienota ‘Een Vlaams cultuurbeleid in het digitale tijdperk’. PACKED zat in de stuurgroep die het onderzoek begeleidde. Onze werking en accenten komen in het onderzoeksrapport ook meermaals aan bod.

Het rapport is een deliverable van het onderzoeksproject ‘ECultuur’ dat door de UGent-onderzoeksgroepen MICT, GhentCDH en Cultuur & Educatie werd uitgevoerd voor het departement Cultuur, Jeugd en Media. Het onderzoeksproject vertrekt vanuit de centrale vraag naar de voorwaarden die vervuld moeten worden om te kunnen spreken van een volwaardig digitaal ecosysteem voor creatie, distributie, gebruik en hergebruik van digitale culturele content. Al te vaak wordt deze analyse verengd tot de technische voorwaarden, van metadata- en andere standaarden tot repositories. Het rapport legt daarom de nadruk op de menselijke kant van de uitdagingen op het vlak van digitalisering: kennis, vaardigheden en vooral ook een reeks attitudes die tot nu onderontwikkeld zijn.

Het onderzoek ontwikkelde op basis van bestaande internationale literatuur en rapporten een landschapstekening, en focuste via casestudy's op de sectoren onderwijs en onderzoek. De resultaten hiervan werden vervolgens afgetoetst bij stakeholders uit het culturele veld. Tot slot worden de resultaten gegeneraliseerd en formuleerden de onderzoekers tien aanbevelingen. Bij elke aanbeveling werden concrete actiepunten voor beleidsvoering geformuleerd. We geven ze hier weer, en gaan wat dieper in op de punten die het dichtst bij de PACKED-werking aanleunen.

Aanbeveling 1 – gebruikersgericht denken: Ondersteun culturele instellingen in gebruikersgericht denken en in het capteren van de noden van potentiële (her)gebruikers van digitale culturele content.

Aanbeveling 2 – digitale competenties: Ondersteun de vorming van digitale competenties van toekomstige en ervaren cultuurwerkers.

Hierbij wordt expliciet naar de PACKED-werking verwezen met onze hands-on trainingen op maat:

  •  "Stimuleer en faciliteer de organisatie en communicatie van vormingen binnen de cultuursector door elk steunpunt, zowel via specifieke vormingstrajecten als integratie in het bestaand aanbod. Expertisecentra voor digitaal erfgoed zoals PACKED vzw kunnen daarbij een ondersteunende rol aannemen."
  • "Stimuleer en faciliteer de organisatie van alternatieve en informele vormingsactiviteiten waar deelnemers hands-on aan de slag kunnen gaan en het potentieel en de beperkingen omtrent digitale culturele content met elkaar bespreken, demonsteren en oplossen, zoals THAT-Camps 47 , Hackathons of Digital Trash Days."
  • "Stimuleer en faciliteer gebruikersgericht denken in het aanbod van vorming: vertrek niet van algemene concepten, methodes en praktijken die ingang moeten krijgen, maar ga uit van de realiteit van diverse profielen en vaardigheden binnen een organisatie en de hybriditeit van oplossingen voor concrete uitdagingen."

Bovendien breekt het rapport een lans voor het afstappen van een beleid waarbij bepaalde diensten en personen binnen een instelling wel of geen digitale expertise vertegenwoordigen. Digitale vaardigheden manifesteren zich immers op elk niveau en op elk vlak van de dagelijkse werking. Tegelijkertijd sporen ze instellingen aan om individuen te belonen die digitaal pionierswerk verrichten zodat ze gemotiveerd en geïnspireerd blijven om hun voorbeeldrol te blijven spelen. Langetermijnoplossingen beginnen met meer aandacht voor digitale werkwijzen in het onderwijs.

Aanbeveling 3 – samenwerking : Ondersteun in het opzetten van samenwerkingen tussen culturele instellingen en steunpunten met digitale expertise.

Aanbeveling 4 – communicatie : Ondersteun culturele instellingen in de communicatie van beschikbare digitale culturele content naar potentiële hergebruikers.

Aanbeveling 5 – centrale vertrekpunten: Ondersteun centrale vertrekpunten voor potentiële hergebruikers met diverse digitale competenties naar beschikbare digitale culturele content.

Het rapport acht één enkele centrale hub voor alle digitale culturele content onwenselijk. Behalve de onmogelijkheid om een duurzame one size fits all hub te ontwerpen – en het daaraan verbonden prijskaartje –, zou het als nadeel hebben dat content er gedecontextualiseerd wordt van haar directe provider.

PACKED heeft in het verleden al aangetoond dat door middel van persistente identificatie de gebruiker teruggeleid kan worden naar de bewaarinstelling. Ook de indeling van een object in een collectie houdt een decontextualisering in die slechts door het recontextualiseren met verwante stukken uit andere collecties, met o.a. concepten, gebeurtenissen en plaatsen (dus linked data) verholpen kan worden.

Tenslotte onderstreept het rapport het ontbreken van een centrale digitale toegang tot kranten- en tijdsschriftencollecties in Vlaanderen en België. Kranten en tijdschriften zijn een immers een zeer laagdrempelig en gegeerd type content voor diverse hergebruikers in allerlei sectoren, en blijven zowel voor het heden als het verleden een van de belangrijkste bronnen. 

Aanbeveling 6 – vindbaarheid: Ondersteun culturele instellingen in het maximaal vindbaar maken van digitale culturele collecties en datasets aan de hand van SEO en ontsluiting via populaire internationale platformen.

Ook hier wordt er naar de PACKED-werking verwezen:

  • "Stimuleer en faciliteer de ontsluiting van digitale culturele content via de diverse Wikimediaplatformen met o.a. de financiering van wikipedians in residence bij culturele instellingen en de organisatie van Wikimediaworkshops georganiseerd door steunpunten met digitale expertise zoals PACKED vzw."
  • "Volg de FAIR guiding principles voor beleidsvoering om vindbaarheid van digitale culturele content te vergroten. De FAIR-principes werden in 2016 in Scientific Data gepubliceerd met als doel de findability, accessibility, interoperability en reuse van wetenschappelijke data te verbeteren. De nadruk ligt hierbij op machineleesbaarheid en openheid."

Aanbeveling 7 – metadata: Ondersteun culturele instellingen in de metadatering van digitale culturele collecties en datasets.

Opnieuw een thema dat centraal staat in de PACKED-werking: "Stimuleer en faciliteer de ondersteuning van culturele instellingen in het metadateren van hun content door steunpunten voor digitaal erfgoed als PACKED vzw."

Aanbeveling 8 – juridische drempels: Ondersteun culturele instellingen in het open stellen van digitale collecties en maak komaf met onnodige juridische barrières.

Hier wordt er expliciet verwezen naar de publicatie die PACKED samen met DEN en NDE schreef in opdracht van de Taalunie: "Voor beleidsontwikkeling rond auteursrechten dient het rapport ‘Aanbevelingen over open data in de cultuursector’ dat in juli 2018 verscheen bij de Taaluniecommissie Digitaal Erfgoed als kapstok gehanteerd te worden."

Aanbeveling 9 – duurzaamheid: Ondersteun culturele instellingen in het duurzaam bewaren en ontsluiten van digitale collecties.

Aanbeveling 10 – data ethiek: Ondersteun culturele instellingen in de reflectie over data ethiek.

Tenslotte stelt het rapport voor om ter realisering van aanbeveling 4 (communicatie), 7 (metadata), 8 (juridische drempels) een financiële aansporing te creëren door deze aandachtspunten op te nemen als beslissingscriteria voor het toekennen van (extra) middelen.

Het rapport vormt een belangrijke stap naar het omzetten van de visienota tot effectieve acties. Tegelijkertijd blijft de scope beperkt tot onderwijs en onderzoek, en zelfs voor die sectoren lopen de noden sterk uiteen (gebruiksvriendelijke gecureerde content vs. open data gepubliceerd volgens de FAIR-principes). Dat betekent dat we in de toekomst nog veel openstaande vragen zullen moeten beantwoorden wat betreft het bedienen van andere sectoren zoals bv. creatieve sector, de toeristische sector en de zorgsector. 

Het rapport kun je hier raadplegen!

Beeld: Open Data Stickers, Jonathan Gray, 2011, CC0 1.0

Vlaanderen - Verbeelding werkt