Path 2Combined Shapecheckclipboardfacebookgithubglue icongoogle-plusinstagramlinkedinGroupsearchselectslideshareFill 57Group 3Group 2twitteryoutube
Menu
NL
20180620 Copyright Directive Infographics

Door EDRi [CC BY 4.0], via Wikimedia Commons

Linktax en uploadfilters: een goede zaak voor een fair en vrij internet?

Op 5 juli 2018 was er een belangrijke stemming in het Europees Parlement rond een hervorming van het auteursrecht (Copyright Directive). De artikels 11 en 13 zorgden daarbij voor heel wat beroering. De inzet wordt ons – vaak ongenuanceerd, zoals dat hoort op Twitter - via een aantal hashtags in het gezicht gegooid, gaande van #MakeInternetFair tot #SaveYourInternet.  

Voorstanders van de richtlijn geloven dat we door de uitvoering ervan een fairder internet krijgen met eerlijkere bijdragen van giganten als YouTube en Facebook en eerlijkere inkomsten voor wie creëert. Wie tegen is waarschuwt voor de negatieve effecten van deze richtlijn op een aantal vrijheden (o.a. vrijemeningsuiting of de vrije toegang tot informatie) die ingebakken zitten in het internet zoals het van bij het begin is geconcipieerd en zoals het zich ook grotendeels heeft ontwikkeld.

De tegenstelling tussen de twee kampen is een valse tegenstelling. De berichtgeving in onze media hierover is bedroevend eenzijdig en weinig analytisch of kritisch. Dat is een probleem voor iedereen die vandaag creatief bezig is en zich begrijpelijkerwijs niet verdiept in de finesses van deze hervorming. Het is overigens niet enkel het probleem van iedereen die creatief bezig is, maar ook van iedereen die creatieve content aanbiedt of er zelfs maar naar linkt.

Het is een valse tegenstelling omdat de belangen van wie creëert ook gediend worden door de vrijheden waar het #SaveYourInternet-kamp voor strijdt. Dit is geen kwestie van kunstenaars en creatievelingen tegenover de internetgiganten, zoals Tom Kestens in rekto:verso beweert, en al helemaal niet van muzikanten tegenover internetactivisten, zoals De Standaard suggereert.

Waarover gaat het? Artikel 11 staat intussen ook bekend als de link tax, een belasting op het linken naar auteursrechtelijk beschermde online content. Online platformen zouden door dit artikel niet langer de titel of enkele zinnetjes uit een nieuwsartikel mogen tonen om vervolgens door te linken naar het hele artikel (dat al dan niet achter een betaalmuur staat op de website van de aanbieder). Het doel is te verhinderen dat deze platformen geld kunnen verdienen met de inhoud die anderen hebben gecreëerd zonder daarvoor de betalen. De situatie vandaag is zo dat nieuwssites en de online platformen die naar nieuws (laten) linken elkaar versterken. Ja, Google kan goede zoekresultaten aanbieden doordat ze deze sites crawlen en Facebook kan advertenties tonen als mensen van hun platform gebruik maken om webcontent met elkaar te delen. Maar nieuwssites halen ook een zeer belangrijk deel van hun online bezoekers via deze platformen. Bovendien hebben ze zelf in handen welke betaalmodellen ze hanteren op hun eigen website. Artikel 11 heeft ernstige gevolgen voor de vrije toegang tot informatie en voor de transparantie van het internet. Denk bijvoorbeeld aan Wikipedia, dat als online encyclopedie bulkt van de bronverwijzingen die links zijn naar auteursrechtelijk beschermde online content. Dat artikel 11 geen verstandige zet is, toonden eerdere gelijkaardige pogingen in nationale wetgevingen om de journalistiek te “redden” al uitvoerig aan.

Artikel 13 zou online platforms verplichten om een filter in te stellen zodat ze auteursrechtelijk beschermde content kunnen weren nog voordat gebruikers deze kunnen publiceren. De verantwoordelijkheid verschuift hierdoor van de uploader naar de aanbieder. De automatische filters dreigen de vrije meningsuiting en creativiteit van artiesten te beknotten. Het Europese auteursrecht kent een aantal uitzonderingen die deze vrijheid moeten garanderen, zoals citaten en parodieën. Creativiteit dreigt op deze manier gecensureerd te worden nog voor ze is geüit. Iemand wordt gelabeld als auteursrechtenschender op basis van een computeralgoritme dat geen rekening kan houden met de context. Het vermoeden van onschuld tot het tegendeel is bewezen is met dit artikel ver weg. Overigens zou de verplichting tot een dergelijke filter de YouTubes en Facebooks van deze wereld die men wilt bestrijden enkel groter maken, aangezien zij wellicht de enigen zijn die hier grote budgetten aan kunnen spenderen. Een aantal academici kaartte al aan dat het onderscheid in de richtlijn tussen online platforms en het internet een zeer artificiële opdeling is. Er gebeurt weinig op het internet waarbij de gebruiker niet betrokken wordt. Gebruikers die content bijdragen zitten niet enkel op YouTube, maar ook op nieuwswebsites, blogs, sociale netwerken, fora, Wikimediaplatformen,...

Faire inkomsten voor creatief werk zijn belangrijk om voor te strijden, alleen is auteursrecht daar niet het (enige) middel voor en is deze richtlijn daar dus niet het juiste strijdveld voor. Het gaat immers niet over creatievelingen versus giganten. Heel wat creatievelingen doen ook hun voordeel met de platforms van deze giganten en gaan zelf aan het remixen bij het creëren. Overigens zijn niet alle platforms giganten (denk bv. startups, maar ook aan lokale gecrowdsourcete beeldbanken voor erfgoed) en zijn niet alle giganten commerciële spelers (bv. Wikimedia). Sommige creatievelingen die zich door het ondersteunen van deze richtlijn als Don Quichotes tegen die molenwiekende giganten verzetten, blijven overigens selectief blind voor de giganten die zich in eigen geledingen bevinden: de beheersvennootschappen. Is het deze rechtenbeheerders echt te doen om een fairder internet of vooral om de bescherming en versteviging van hun inkomstenmodel als middle man dat door het internet zoals we het vandaag kennen in het gedrang komt?

De hervorming die nu voorligt, bedreigt wie creatief is in de vrijheid tot creëren en bedreigt de rol van het internet in de publiekmaking van creatief werk. Er zijn gelukkig ook heel wat mensen in de creatieve sector die dat begrepen hebben. Een goede samenvatting van steekhoudende argumenten uit de creatieve gemeenschap vind je onder meer op https://createrefresh.eu/ en op https://openmedia.org/sites/default/files/stl-article13-faq.pdf.  

Het Europees Parlement stemde uiteindelijk op 5 juli 2018 tegen de richtlijn zoals die voorlag. In september volgt een plenair debat over de betwiste artikelen.

Vlaanderen - Verbeelding werkt