Path 2Combined Shapecheckclipboardfacebookgithubglue icongoogle-plusinstagramlinkedinGroupsearchselectslideshareFill 57Group 3Group 2twitteryoutube
Menu
NL
Screenshot Pallieter Wikisource

Screenshot Pallieter Wikisource

PACKED vzw: bronteksten in het publieke domein ontsluiten met Wikisource

PACKED vzw experimenteert al een tijdje met het gebruik van Wikimediaplatformen om digitaal cultureel erfgoed breder te verspreiden en online zichtbaar te maken. Naast recente en nog lopende trajecten met Wikipedia, Wikimedia Commons en Wikidata, stortten we ons naar aanleiding van Publiek Domeindag ook op Wikisource.


Waarom Wikisource?

Op 1 januari 2018 kwamen de werken van auteurs die in 1947 overleden in het publieke domein. Van sommige werken was er al een digitale reproductie, maar omwille van het auteursrecht dat er tot voor kort op rustte, kon die niet ontsloten worden zonder toestemming van de rechthebbenden. Wanneer een werk in het publieke domein komt, biedt dat de beheerder van het werk of van de digitale reproductie ervan de mogelijkheid om het werk breder online toegankelijk te maken. Als het om een tekstueel werk gaat, komt Wikisource in aanmerking. Kun je als erfgoedbeheerder niet gewoon een gescande PDF op je eigen website ter beschikking stellen? Uiteraard, en dat kun je zeker (blijven) doen, maar we zijn ervan overtuigd dat je kansen mist wanneer je je hiertoe beperkt. Vijf goede redenen om een stapje verder te gaan:

1) De tekst doorzoekbaar maken

Door scans van publicaties op Wikisource beschikbaar te maken, wordt de tekst automatisch gelezen met behulp van OCR-software (optical character recognition). De kwaliteit van de scan en de duidelijkheid van de tekst in het bronmateriaal zijn uiteraard bepalend voor de kwaliteit van de scan. Dit verhoogt de doorzoekbaarheid van de tekst.

2) Collaboratief platform voor manuele correctie

Wikisource is, net zoals Wikipedia, een plek waar mensen kunnen samenwerken. Het nalezen en waar nodig corrigeren van de tekst leent zich daar uitstekend toe. De actieve community op de Nederlandstalige Wikisource is een pak kleiner dan die op Wikipedia, maar niets houdt een collectiebeheerder natuurlijk tegen om de eigen vrijwilligers en publiek te engageren om hieraan samen te werken en zo ook actief aan de slag te gaan met de collectie. Het platform is er. Als je Wikisource gebruikt, hoef je het dus niet zelf te (laten) bouwen. Ook voor studenten (bv. literatuur) kan het een manier zijn om door te proeven van literaire stijlen uit diverse periodes bij te dragen aan de ontsluiting van het literaire erfgoed.

3) Bredere vindbaarheid van het werk

Door de links die er ontstaan tussen een publicatie op Wikisource en de corresponderende items op Wikidata ontstaat een verrijking waarbij ook bezoekers die Wikisource niet kennen in aanraking kunnen komen met een werk. Wie bijvoorbeeld Pallieter - de roman van de in 1947 overleden Felix Timmermans - googelt, komt niet in de eerste plaats op gespecialiseerde literaire websites terecht, maar op Wikipedia. Doordat Wikidata als hub werkt die inhoud uit verschillende projecten van de Wikimedia Foundation met elkaar verbindt, krijg je op de Wikipediapagina over Pallieter ook meteen de naar Wikisource te zien (zie links onderaan).

G8XMlJxYSJ-aWtAxpuUndgN-365d2Tgp3WhGEEgh9rsJMIcUrtZC8unOIX3ME2ixbhOG1-Mf_rS4y645mwfv-5m6NOJg5ZCV0FhWydQEw6yo3HtwTCHCEAwmboVt87CAzllWgtZl

4) Bredere zichtbaarheid voor de erfgoedbeheerder

Wikisource laat toe om zowel op het niveau van het werk zelf (bv. Pallieter) als op een auteurspagina (bv. Felix Timmermans) te verwijzen naar collecties waar de oorspronkelijke bronnen en mogelijk ook nog meer tekstmateriaal te vinden zijn. Ook in de metadata van visuele elementen in een werk kan de collectiebeheerder worden vermeld (zie hieronder).

5) Groter bereik door gebruik van visuele elementen buiten Wikisource

Voor je een tekst aan Wikisource toevoegt, worden alle niet-tekstuele elementen (bv. omslag en illustraties) geïsoleerd uit het bronbestand en in een zipbestand opgeladen in Wikimedia Commons. Dat maakt het mogelijk om de afbeeldingen achteraf weer netjes in een aangename layout te integreren in de tekst op Wikisource. Dat brengt een zeer fijn neveneffect met zich mee. Doordat de afbeeldingen op Wikimedia Commons beschikbaar zijn, kunnen ze ook in andere contexten worden hergebruikt. Zo bevat het hoofdstuk ‘Publicaties’ op de Wikipediapagina van Felix Timmermans afbeeldingen van een aantal boekcovers van zijn werken. Ook specifieke illustraties kunnen soms relevant zijn om pagina’s te illustreren over onderwerpen die niet rechtstreeks gelinkt zijn aan de publicatie waarin ze verschenen. Zo werden verscheidene illustraties die Felix Timmermans bij zijn werken maakte toegevoegd aan pagina’s over Pieter Bruegel de Oude, Magere Hein en Driekoningen. Op deze manier komt zelfs een publiek dat niet specifiek op zoek gaat naar Vlaams literair erfgoed in aanraking met tekeningen van Felix Timmermans. Samen worden de vier genoemde pagina’s maandelijks meer dan 10.000 keer bezocht. We kunnen dus stellen dat je als erfgoedbeheerder op deze manier een aanzienlijk extra publieksbereik voor je collectie kan realiseren.

Het vervolg

In vergelijking met Wikipedia en Wikimedia Commons is Wikisource iets minder laagdrempelig om meteen zelf aan de slag te gaan. Daarom werkt PACKED vzw aan een praktische handleiding die binnenkort op CEST verschijnt.

Op zoek naar digitale versies van tekstuele bronnen in het publiek domein, kwamen we bij DBNL terecht. DBNL hanteert alvast de goede praktijk om scans van werken die zich in het publieke domein bevinden ook gratis online te ontsluiten. Het bronmateriaal waarmee we onze eerste tests op Wikisource uitvoerden is dan ook afkomstig van DBNL. Op verzoek van PACKED vzw heeft DBNL zich geëngageerd om tegen einde 2018 een tiental extra werken van Felix Timmermans te digitaliseren en online te publiceren. Hun plan is om dat op iets langere termijn met zijn integrale oeuvre te doen.

Vlaanderen - Verbeelding werkt