Auteursrechten in cultuur, van lusten naar lasten?

Studiedag: Auteursrechten in cultuur, van lusten naar lasten?
25 juni 2008
Auditorium M HKA, Antwerpen

Welke rol spelen intellectuele eigendomsrechten in het totstandkomen van mediakunst? Wat zijn de risico’s voor musea die kunst aankopen waarin found footage verwerkt is? Bestaan er alternatieve modellen voor de traditionele ontsluiting van audiovisueel erfgoed? Moet alle kunst onder Creative Commons licenties verschijnen?

Steeds meer kunstenaars krijgen te maken met restricties van intellectuele eigendomsrechten bij de productie en distributie van hun mediakunst. Ook instituten verantwoordelijk voor het behoud van deze kunstvorm worden geconfronteerd met een strikte auteurswetgeving. Mag je als erfgoedinstelling zomaar gedigitaliseerde werken online publiceren? Het Koninklijk Belgisch Filmarchief mag kunstwerken met het oog op conservering van drager of formaat veranderen, maar andere instituten hebben hier moeilijk te verkrijgen toestemming voor nodig. Deze problematiek stopt niet bij de landsgrenzen. Ook internationaal worden projecten gestart om informatie over kunst en erfgoed via het Internet naar de burgers te brengen.

Deze studiedag wou inventariseren waar zich problemen voordoen en mogelijk een aanzet geven tot het herzien van de bestaande praktijken en het verhelderen van de wetgeving. Enkele juristen situeerden de problematiek en gingen waar mogelijk in op oplossingen of work arounds. Een aantal Vlaamse kunstenaars gaven nadien in korte presentaties aan hoe zij in de praktijk omgaan met auteursrechten, en of ze dit als lust of last ervaren. Wat zijn hierbij hun overwegingen en behoeftes, volgens welke principes kan en mag hun werk gedistribueerd worden?

Terug naar overzicht

Frederik Leen is hoofd van de afdeling moderne kunst van de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België (KMSKB). Presentatie | Frederik Leen belichtte problemen met collectievorming en vertoning van film- en videowerken waarin materiaal gebruikt werd dat niet rechtenvrij is. De aankoop van een drietal kunstwerken door KMSK werd in het verleden tegengehouden omdat er problemen waren op auteursrechtelijk vlak naar aanleiding van in de werken opgenomen found footage.

Evi Werkers en Robin Kerremans zijn beiden verbonden aan het ICRI, Interdisciplinair Centrum voor Recht en ICT van de K.U.Leuven. Presentatie | Evi Werkers gaf een overzicht van de huidige auteursrechtenwetgeving. Robin Kerremans situeerde vervolgens twee problematische uitzonderingen: de archiefexceptie en orphan works.

Joris Deene is advocaat aan de Gentse balie (Storme, Leroy, Van Parys) en assistent aan de Universiteit Gent bij het Centrum Jurist & Informatica. Hij bereidt een doctoraatsonderzoek voor over het conflict tussen auteursrecht en informatieverspreiding. Presentatie | Joris Deene stelde de vraag of de huidige wetgeving rond auteursrecht een facilitator is voor kunstdistributie, of eerder een belemmering. Na een inleidende historische situering van het auteursrecht bleek dat beide opvattingen naast elkaar bestaan.

Wendy Van Wynsberghe is sinds 1998 actief lid van Constantvzw. Naast het werk bij Constant houdt ze zich bezig als geluidskunstenaar onder de namen Wy en Remork. Presentatie | In 2000 organiseerde Constant vzw ‘CopyCult’ om een aantal grotere vraagstukken rond kunst, copyright en copyleft in de kijker zetten. Wat is er over een periode van acht jaar veranderd? Wendy Van Wynsberghe illustreerde via enkele cases hoe men in de artistieke praktijk onder meer kan omgaan met vrije licenties en open software.

Didier Volckaert is audiovisueel kunstenaar en documentairemaker. Zijn meest recente werk is een documentaireproject rond het verhaal ‘Dog of Flanders’. In de documentaire Patrasche, a Dog of Flanders - Made in Japan, belicht Volckaert de verschillende (imaginaire) representaties van Vlaanderen, gebaseerd op het verhaal. Presentatie | Materiaal voor deze film is afkomstig uit archieven en verscheidene andere bronnen; met rechtenproblemen tot gevolg. Naast zijn ervaringen naar aanleiding van ‘A dog of Flanders’ sprak Didier Volckaert over zijn aanpak voor het regelen van de gebruiksrechten voor zijn producties en gaf hij aanzetten tot een meer gedifferentieerde auteursrechtenregeling dan de huidige.

Jan Vermassen is directeur van het Reproductiefonds, sinds kort uitgegroeid tot cultureel bedrijf met de naam Lukasweb. Onder de slogan ‘Art in Flanders’ is Lukas een centraal verdeelpunt dat digitale beeldbestanden van kunstwerken in Vlaamse musea beschikbaar stelt voor kwalitatief drukwerk en andere veeleisende toepassingen, met vooral een internationaal doelpubliek. Presentatie | Jan Vermassen presenteerde zijn ervaringen in verband met het ter beschikking stellen van kunst via een online platform zoals Lukasweb. Wat zijn de mogelijkheden en kansen voor hedendaagse kunstenaars omtrent het eigen beeldbeheer, de opbouw van een beeldcollectie en het brengen van beelden via een internationaal forum? Hoe verhoudt de werkwijze van Lukas zich tegenover het auteursrecht?

Guy Van Belle is actief binnen experimentele mediakunst sinds 1990. Zijn belangrijkste virtuele organisaties waren Stellingname (1984-1989), Young Farmers Caim Future (1990-2000), dBonanzah (1998-2002), mXHz.org (2002-?) en Society of Algorithm (2004-?). Deze organisaties draaiden om het onderzoek naar verschillende creatieve vormen van het reële en het virtuele. Zijn werk is vooral beïnvloed door “synaesthetic, realtime generated, abstract, algorithmic elements”. Presentatie | Guy Van Belle gaf via voorbeelden aan hoe het auteursrecht in vele gevallen op een manier geïnterpreteerd wordt die niet gunstig is voor de kunstenaar. Zelfs in het onderwijs wordt beeldverspreiding erdoor belemmerd.