…
Geschiedenis

In Vlaanderen heeft dit groeiend bewustzijn in 2005 geleid tot de oprichting van PACKED door argos – centrum voor kunst en media, Museum van Hedendaagse Kunst Antwerwerpen (M HKA) en Stedelijk Museum voor Actuele Kunst (S.M.A.K). Zij beheren elk een audiovisuele collectie die bestaat uit zowel kunstwerken als documenten over kunst. Vanaf het einde van de jaren ’90 hebben zij ook stappen ondernomen om het beheer van hun collecties te optimaliseren, en kennis en expertise op te bouwen m.b.t. de conservering en archivering van audiovisuele kunst.

Voorgeschiedenis: de PACKED-partners

argos lanceerde vanaf 1998 enkele conserveringsprojecten omtrent videokunst uit de jaren '70 en '80. Het project Rewind liep van 1998 tot 2000 en omvatte de conservering van een honderdtal film- en videowerken van de jaren ’70. argos zocht in diverse collecties naar de beste versie van de werken om ze vervolgens over te zetten naar digital Betacam. De digitalisering en restauratie werd uitbesteed. Een ander project omvatte de conservering van het videowerk van Lili Dujourie uit de periode ’72-’82. Deze video’s werden, met de steun van de Cera Foundation, gedigitaliseerd en beeld-per-beeld gerestaureerd. Ook werkt argos samen met de VRT al enkele jaren aan de conservering en ontsluiting van het volledige televisiewerk van Jef Cornelis.

Het S.M.A.K. werkte in drie fasen aan een inventaris van kunstwerken en documenten over kunst op elektronische en digitale dragers in openbare collecties in Vlaanderen. Het project Conservering van Videomateriaal uit Openbare Collecties (2002) werd gerealiseerd in samenwerking met het ModeMuseum (MoMu). Het project omvatte de creatie van een inventaris en de eigenlijke conservering van de collectie. De conservering van de autonome kunstwerken werd uitbesteed, voor de overzetting van het documentaire (kunst)materiaal werd geïnvesteerd in eigen apparatuur. Er werd 400 uren video van het S.M.A.K. en het MoMu gedigitaliseerd.

In het Vervolgproject Conservering van Videomateriaal uit Openbare Collecties (2003) werd de digitalisering van de videocollecties van het S.M.A.K. en het MoMu verder gezet, maar werd de reikwijdte van het project ook uitgebreid naar andere instituten. Het M HKA (collectie ICC) en het PMMK werd als projectpartner betrokken. Binnen dit vervolgproject werd de Video Inventaris Vlaanderen ontwikkeld; een online tool voor de inventarisering van videomateriaal. In 2004 hebben S.M.A.K. en M HKA vervolgens een onderzoek opgestart naar de digitale ontsluiting van hun archief: Pilootproject Archiefbeheer binnen het veld van de Hedendaagse Beeldende Kunst. Er werd onderzocht welke systemen en structuren nationaal en internationaal beschikbaar zijn, hoe een archief van een museum voor hedendaagse kunst kan worden beschreven (rekening houdend met de verschillende nieuwe media), in hoeverre een archief optimaal toegankelijk kan zijn voor het publiek en hoe het gegevensbeheer van één instelling kan passen in een groter geheel.

Voorgeschiedenis: onderzoek steunpunten IAK en IBK

In 2003 verrichtte Ine Vos in opdracht van de steunpunten IAK en IBK het onderzoek Conservering en archivering van artistieke audiovisuele creaties op elektronische en digitale dragers in Vlaanderen (2003). In deze studie werd o.a. een overzicht gegeven van de bovenstaande initiatieven, De conclusie was dat er op diverse vlakken al heel wat kennis in Vlaanderen aanwezig was m.b.t. de conservering van audiovisuele kunst, maar dat een een langetermijnbeleid voor de archivering en conservering van artistieke audiovisuele creaties ontbrak. De studie stuurde aan op bijkomend onderzoek waarin de noden verder in kaart werden gebracht en tegelijk praktische oplossingen werden aangereikt.

Samenwerkingsplatform

Deze resultaten van de IAK/IBK-studie werden besproken met de verschillende overheden en actoren die op dit terrein actief zijn. Als resultaat werd door argos, M HKA en S.M.A.K. op basis van een samenwerkingsovereenkomst een platform opgericht. Dit platform, dat de naam Platform Archivering en Conservering van Kunstcreaties op Elektronische en Digitale dragers (PACKED) kreeg, diende in een eerste fase als opdrachtgever voor bijkomend onderzoek. Sinds het opnemen van erfgoed binnen subsidiëringkaders per discipline, en dankzij het opstellen van het erfgoeddecreet, zijn er beleidskaders voorhanden waarbinnen conservering van videokunst – en breder: audiovisuele en multimediale kunst en kunstdocumentatie op elektronische en digitale drager – in principe kan ondersteund worden. Er werd een studie uitgeschreven met het oog op het formuleren van een voorstel om structureel, op lange termijn en op gefaseerde wijze een oplossing te bieden aan het conserveringsvraagstuk voor audiovisuele en multimediale creaties in kunst en documenten over kunst, met aandacht voor het bredere kader van cultureel erfgoed. Dit resulteerde in de studie Duurzame onbestendigheid: de conservering van audiovisuele mediakunst in een veranderend landschap (2004-2005) van Stoffel Debuysere.

Overkoepelend samenwerkingsverband met landelijke relevante expertise

In januari 2005 werd dan door argos, M HKA en S.M.A.K. in samenwerking met het Museum Dhondt-Dhaenens de vzw PACKED opgericht. In december 2005 werd de vzw PACKED door het Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap erkend als overkoepelend samenwerkingsverband met landelijke relevante expertise en gehonoreerd met een jaarlijkse werkingssubsidie voor de periode 2006-2010.

In de periode tot einde 2008 organiseerde PACKED o.a. de publieksmomenten Media Matters (2007, i.s.m. argos), Media, Memory & The Archive (2007, i.s.m. argos), Documentformaten Audiovisueel Erfgoed (2007, i.s.m. Digitaal Erfgoed Nederland), Auteursrechten in cultuur, van lusten naar lasten? (2008) en Ten minste houdbaar tot…? (2008) Veel aandacht ging ook naar de uitbouw van een internationaal netwerk. Een grensoverschrijdende samenwerking dringt immers zich op door o.a. de problemen eigen aan de archivering en conservering van audiovisuele kunst, de nog jonge lokale expertise, de nood aan feedback van collega’s, de beperkte middelen in onze sector en de kleine omvang van Vlaanderen. De uitbouw van dit internationale netwerk ligt mee aan de basis van de participatie van PACKED in het Europese project ATHENA (2008-2011) en een nauwe samenwerking met het Nederlandse Instituut voor Mediakunst.

Vanaf 2009 blijft de aandacht voor de uitbouw van een internationaal netwerk behouden, maar verschuift de prioriteit naar het afleveren naar tastbare resultaten die kunnen worden gedeeld met de kunsten- en erfgoedsector. Om dit te bereiken worden o.a. een reeks nieuwe projecten gestart in samenwerking met nationale en internationale partners, wordt een meer gebruiksvriendelijke website ontwikkeld en een online preserveringshandboek gepubliceerd. Ook start PACKED gesprekken met expertisecentrum DAVID (eDAVID) over een afstemming van elkaars activiteiten. eDAVID wordt in augustus 2009 lid van PACKED. Een vertegenwoordiger van de organisatie wordt opgenomen in de bestuursorganen van PACKED.

Landelijke expertisecentrum voor cultureel erfgoed

Door de goedkeuring van het nieuwe Cultureel-erfgoeddecreet in 2008 zal PACKED vanaf 2011 niet langer kunnen worden ondersteund als overkoepelend samenwerkingsverband. Momenteel wordt dan ook de overstap naar een erkenning door de Vlaamse overheid als landelijk expertisecentrum voor cultureel erfgoed voorbereid.